Przedawnienie długu

Przedawnienie długu: kiedy, w jakich sytuacjach i na jakich warunkach możesz liczyć na „przeterminowanie” zobowiązania

Mandat, niezapłacona faktura, debet na karcie kredytowej… Drobne lub poważniejsze zobowiązania, o których zdarza się niektórym zapomnieć lub wręcz celowo unikać ich spłaty. Czy długi mogą się przedawnić? Jeśli tak, to na jakich warunkach? 

Z tekstu dowiesz się: 

  • Co to jest przedawnienie długu? 
  • Po upływie jakiego czasu dług może się przedawnić? 
  • Co to jest przerwanie biegu przedawnienia? 

Czym jest przedawnienie długu? 

Przedawnieniem długu nazywamy możliwość uchylenia się od spłaty roszczenia po upływie określonego terminu; po tym nie podlega już ono przymusowi państwowemu, czyli np. nie może podlegać egzekucji komorniczej (co oczywiście nie znaczy, że nie można spłacić zobowiązania nawet po wielu latach). Kwestię tę uregulowano w pierwszej księdze Kodeksu cywilnego.  

Przedawniać się mogą wyłącznie roszczenia majątkowe, najczęściej dotyczące zapłaty. Bieg przedawnienia rozpoczyna się w momencie, kiedy zobowiązanie powinno być opłacone, np. od następnego dnia po tym, w którym powinniśmy uiścić rachunek czy uregulować fakturę. Obecnie w przypadku konsumentów to sąd sprawdza, czy roszczenie nie uległo przedawnieniu i jeśli stwierdzi przekroczenie terminu przedawnienia – oddali wniosek wierzyciela. Jeszcze kilka lat temu należało samemu wnieść o uznanie długu za przedawniony (podnosząc tzw. zarzut przedawnienia; w 2018 r. wprowadzono zmiany, które zdjęły ten obowiązek z dłużnika). 

Gdzie sprawdzić, czy dług jest przedawniony? 

Nie ma żadnego ogólnopolskiego rejestru, w którym mógłbyś sprawdzić, czy Twój dług już się przedawnił. Niestety, osobom zalegającym ze spłatą pozostaje samodzielne ustalenie, czy zobowiązanie jest już przedawnione czy nie. Trzeba przy tym wiedzieć, do jakiej kategorii zalicza się nasz dług, bo – jak już wspominaliśmy – dla różnych długów okres przedawnienia liczony jest inaczej. 

Kiedy przedawnia się dług? 

Podstawowy i jednocześnie maksymalny termin przedawnienia długów to 6 lat, niemniej od tej reguły istnieje sporo wyjątków, które czas ten skracają, w niektórych przypadkach nawet do roku. Przykładowo, roszczenia okresowe oraz związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przedawniają się po 3 latach. 

W przypadku zobowiązań, których okres przedawnienia nie jest dłuższy niż 2 lata, przedawnienie następuje dokładnie po roku od momentu powstania obowiązku zapłaty (nie zaś od wystawienia rachunku czy faktury). Przykładowo: mandat za przejazd na „gapę” należało opłacić do 12 czerwca 2018 r., zatem zobowiązanie przedawniło się 13 czerwca 2019 r. 

Dla zobowiązań, w których przedawnienie następuje po min. 2 latach, okres przedawnienia kończy się w ostatnim dniu roku, w którym przedawnia się dług, czyli 31 grudnia. Przykładowo, zaległa opłata za abonament RTV, której termin płatności upłynął 10 stycznia 2018 r., nie ulegnie przedawnieniu 11 stycznia 2023 r., ale dopiero 31 grudnia 2023 r. 

Rodzaj długu Po jakim czasie ulega przedawnieniu? 
Mandat z tytułu umowy przewozu (dla ZTM, MPK, PKP)  1 rok 
Wynikający z przedwstępnej umowy sprzedaży 1 rok 
Zobowiązanie z umowy najmu wobec najemcy 1 rok 
Debet 2 lata 
Wynagrodzenie z umowy o dzieło 2 lata 
Umowa sprzedaży lub dostawy, niezapłacona faktura 2 lata 
Umowa telekomunikacyjna (telefon, Internet) 2 lata 
Mandat karny 3 lata 
Wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę 3 lata 
Alimenty 3 lata 
Pożyczka i kredyt 3 lata 
Karta kredytowa 3 lata 
Długi wynikające z prowadzenia działalności gospodarczej 3 lata 
Czynsz / czesne 3 lata 
Z tytułu ubezpieczenia 3 lata 
Podatki 5 lat 
Abonament radiowo-telewizyjny 5 lat 
ZUS 5 lat 
Długi nieujęte w przepisach szczegółowych lub stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu 6 lat 
Długi spadkowe 6 lat 

Jak widzisz, w zależności od rodzaju długu czas jego przedawnienia może wynosić od jednego roku do aż 6 lat. Dziwnym trafem najszybciej przedawniają się zobowiązania wobec samorządów (mandat otrzymany w komunikacji) i wobec osób fizycznych (za wynajem, tudzież z tytułu umowy o dzieło), a najdłużej – wobec instytucji państwowych, takich jak ZUS czy Urząd Skarbowy (warto przy tym zwrócić uwagę, że zaległości za abonament radiowo-telewizyjny są najwyraźniej zdaniem ustawodawcy istotniejsze niż np. wypłacenie pracownikowi zaległej pensji lub uiszczenie alimentów na dziecko. Roszczenie wobec nierzetelnego pracodawcy lub rodzica może bowiem przedawnić się już po 3 latach, a wobec Poczty – po 5). Natomiast jeśli Twój dług nie podpada pod żadną z wymienionych kategorii, czyli nie jest ujęty w przepisach szczegółowych, to ulegnie przedawnieniu dopiero po 6 latach. 

Nieco inaczej przedstawia się sprawa przedawnienia kredytów i pożyczek

Przerwanie biegu przedawnienia 

Tyle teorii, bo w praktyce nie ma co za bardzo liczyć, że w ciągu 2-3 lat wierzyciel nie zdąży odzyskać swojej należności. Trzeba zdawać sobie sprawę, że okres liczony do przedawnienia może zostać przerwany zarówno przez działanie wierzyciela, jak i dłużnika. Dzieje się to, gdy: 

  • w sądzie został złożony wniosek dotyczący roszczenia. Zwykle jest to pozew, ale może to być również wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia pozwu, wniosek o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, wniosek do komornika o wszczęcie egzekucji itp.; 
  • została wszczęta mediacja lub złożono w sądzie wniosek o próbę ugody;  
  • dłużnik uznał roszczenia wprost lub pośrednio, np. zapłacił dwie zaległe raty lub spłacił część zobowiązania, zwrócił się do wierzyciela z prośbą o rozłożenie długu na raty czy wydłużenie terminu uregulowania zobowiązania.  

W efekcie po każdym wymienionym działaniu bieg przedawnienia zaczyna się od początku. Należy też pamiętać, że na czas postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika bieg przedawnienia jest zawieszony. Tytuł egzekucyjny, na podstawie którego działa komornik, przedawnia się po 6 latach, ale – znowu – przerwanie biegu jest bardzo proste, wystarczy, że komornik wyśle dłużnikowi nakaz spłaty. 

W szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może zdecydować o nakazie zapłaty nawet po przedawnieniu długu. Dotyczy to sytuacji, gdy wierzyciel z ważnych powodów nie mógł dochodzić swoich praw, np. nie był pełnoletni. 

Jakie długi się nie przedawniają? 

Istnieje kategoria roszczeń, które nie podlegają przedawnieniu. Są to roszczenia niemajątkowe, takie jak sprostowanie czy przeprosiny, których celem jest m.in. ochrona dobrego imienia.  

Niemniej, także i niektóre zobowiązania majątkowe nie mogą się przedawnić. Są to m.in.: 

  • roszczenia właścicieli rzeczy o zniesienie współwłasności rzeczy, 
  • roszczenia wydobywcze (windykacyjne) wynikające z prawa własności nieruchomości, 
  • roszczenie negatoryjne (o zaprzestanie naruszeń) wynikające z prawa własności nieruchomości, 
  • roszczenia o naprawienie szkody jądrowej, 
  • związane ze zbrodniami wojennymi, ludobójstwem, zbrodniami przeciwko ludzkości.  

Czy przedawniony dług „znika”? 

Skoro wspominaliśmy już o rejestrach, trzeba wspomnieć także o Biurze Informacji Kredytowej. Musisz wiedzieć, że fakt, że dług się przedawnił i nie musisz go spłacać, nie oznacza, że przestał istnieć – a co za tym idzie, informacja, że jesteś dłużnikiem, nie jest usuwana z rejestru zadłużonych. Każdy potencjalny pożyczkodawca bądź kredytodawca, taki jak bank czy firma pożyczkowa, będzie widział, że nie uregulowałeś swoich zobowiązań, i w konsekwencji niemal na pewno nie udzieli Ci kredytu lub pożyczki. Przedawnienie długu w tej sytuacji w niczym Ci nie pomoże; jedyne, co możesz zrobić, to postarać się o umieszczenie w bazie BIK adnotacji o przedawnieniu. Czy jednak dzięki temu łatwiej uzyskasz kolejną pożyczkę? W banku – bardzo wątpliwe, ale na rynku działa niemało firm pożyczkowych, które specjalizują się w świadczeniu usług bardziej „ryzykownym” klientom. Niestety, zwykle wiąże się to ze znacznie wyższymi kosztami dla pożyczkobiorcy. 

Spłata przeterminowanego długu nie oznacza, że adnotacja o zobowiązaniu zniknie z rejestru BIK, a Ty zyskasz „czyste konto”. Bank może bowiem wnioskować o przetwarzanie Twoich danych aż do 5 lat po uregulowaniu zobowiązania. Ale uwaga: o takim zamiarze musi poinformować Cię w ciągu 30 dni od chwili spłaty. Jeśli bank nie dopełni tego terminu, możesz skutecznie wnioskować o zaprzestanie przetwarzania Twoich danych.  

Kiedy dochodzi do przedawnienia długów? Podsumowanie 

Przedawnienie długu, choć pozornie może się zdawać inaczej, ma na celu chronić interesy zarówno wierzycieli, jak i dłużników. Tych pierwszych, gdyż daje im czas niezbędny na odzyskanie wierzytelności; tych drugich – bo chroni ich przed scenariuszem, gdy wierzyciel zgłasza się po pieniądze po kilkunastu-kilkudziesięciu latach, gdy zadłużenie jest wielokrotnie wyższe z powodu odsetek i innych kosztów obsługi długu.  

Podstawowy okres przedawnienia wynosi 6 lat, ale w przypadku niektórych wierzytelności terminy przedawnienia są krótsze. Najkrótszy wynosi rok. Po upływie wskazanych terminów nie da się już odzyskać pieniędzy na drodze postępowania sądowego i egzekucji komorniczej. Trzeba jednak pamiętać, że każde działanie powiązane z wierzytelnością, zarówno ze strony wierzyciela, jak i dłużnika, przerywa bieg przedawnienia i okres ten liczony jest od początku.  

Gdzie można sprawdzić, czy dług jest już przedawniony? Ponieważ nie ma ogólnokrajowego rejestru, każdy dłużnik musi sam wyliczyć, czy jego zobowiązanie już się przedawniło. Na szczęście dla osób fizycznych obowiązek podnoszenia w sądzie, że dług nie powinien już podlegać egzekucji, został już z nich zdjęty; teraz sąd każdorazowo weryfikuje tę kwestię.  

Niemniej, warto pamiętać, że dług, choć nie może być już egzekwowany przez państwo, nadal istnieje. Informacje o zadłużeniu znajdują się w specjalnych bazach dłużników, np. w BIK-u, a to może uniemożliwić sięgnięcie po inne produkty kredytowe czy pożyczki. 

Dodaj komentarz