Jak wybrać PPK? Poradnik dla pracodawców i pracowników

Wybór instytucji finansowej – jak go dokonać i czy każdy musi?

Należy podkreślić, że część podmiotów może uniknąć konieczności wdrażania PPK, a co za tym idzie, nie musi wybierać instytucji finansowej obsługującej program. Z tego obowiązku zwolnieni są:

• mikroprzedsiębiorcy, jeśli wszystkie osoby zatrudnione złożyły deklaracje o rezygnacji z PPK (z uwzględnieniem odrębnych zasad dotyczących osób po 55. roku życia);
• pracodawcy, którzy w dniu objęcia ich przepisami o PPK prowadzili PPE ze składką podstawową wynoszącą co najmniej 3,5% wynagrodzenia i uczestnictwem minimum 25% osób zatrudnionych, a następnie nie utracili prawa do tego zwolnienia;
• osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, które nikogo nie zatrudniają;
• osoby fizyczne zatrudniające inne osoby fizyczne wyłącznie do celów prywatnych, niezwiązanych z działalnością gospodarczą.

W pozostałych firmach wybór instytucji zarządzającej PPK jest niezbędny, przy czym pracodawca nie dokonuje go samodzielnie. Zgodnie z przepisami decyduje o tym w porozumieniu z zakładową organizacją związkową lub, jeśli takiej nie ma, z reprezentacją zatrudnionych osób. Gdy na miesiąc przed upływem terminu, w którym pracodawca jest zobowiązany zawrzeć umowę o zarządzanie PPK, nie uda się osiągnąć porozumienia, samodzielnie wybiera on instytucję finansową.

W małych firmach wybór instytucji finansowej nie jest tak sformalizowany, jak w przypadku podmiotów z sektora finansów publicznych czy dużych przedsiębiorstw prywatnych. Pracodawcy, którzy zatrudniają kilku czy kilkunastu pracowników, nie mogą jednak pominąć ich zdania. W każdym przypadku muszą podjąć rozmowy, a samodzielnego wyboru dokonują dopiero, gdy nie uda się wspólnie wypracować porozumienia.

Niezależnie od przebiegu rozmów decyzję w sprawie wyboru instytucji finansowej warto udokumentować, poprzez np. podpisanie pisemnego porozumienia lub sporządzenie protokołu opisującego poszczególne etapy konsultacji.

Podmioty oferujące PPK

Główne zadanie każdej instytucji finansowej PPK polega na zarządzaniu aktywami uczestników programu, a konkretniej – na inwestowaniu (w oparciu o zasady wskazane w ustawie o PPK) środków pochodzących z wpłat pracowników i pracodawców oraz dopłat państwa. Od tego podmiotu zależy więc efektywność pomnażania oszczędności, z nią będzie trzeba również na co dzień współpracować. Wniosek? Do wyboru instytucji zarządzającej PPK warto się przyłożyć.

Według danych Polskiego Funduszu Rozwoju (PFR) do zarządzania PPK uprawnionych jest obecnie 16 instytucji finansowych. Wśród nich znajdują się przede wszystkim towarzystwa funduszy inwestycyjnych (TFI), ale także powszechne towarzystwa emerytalne (PTE) i zakład ubezpieczeń. Aktualną listę podmiotów PPK wraz ze szczegółami ich ofert można znaleźć na oficjalnej stronie programu: mojeppk.pl

Wszystkie te podmioty muszą spełniać określone ustawowo wymogi dotyczące m.in. doświadczenia w zarządzaniu aktywami i posiadanego kapitału. Każdy z nich oferuje również fundusze zdefiniowanej daty, które różnią się polityką inwestycyjną i poziomem podejmowanego ryzyka.

Czym się kierować, wybierając instytucję finansową PPK?

Choć PPK funkcjonują już od kilku lat, wybór odpowiedniej instytucji finansowej nadal może sprawiać pewne trudności. Poszczególne oferty różnią się bowiem nie tylko kosztami, ale również wynikami zarządzania środkami, zakresem wsparcia i dostępnymi narzędziami. Warto zatem wiedzieć, jakie kryteria należy wziąć pod uwagę, aby sprostać wymogowi zachowania „najlepiej rozumianego interesu osób zatrudnionych”.

We wspomnianym zakresie pewnych wskazówek udziela sama Ustawa o pracowniczych planach kapitałowych. Z jej zapisów wynika, że wybór instytucji powinien uwzględniać:

• ocenę warunków zarządzania środkami wpłacanymi do PPK,

• efektywność w zarządzaniu aktywami,

• doświadczenie w prowadzeniu funduszy inwestycyjnych lub funduszy emerytalnych.

Przyjrzyjmy się więc bliżej temu, jak należy rozumieć powyższe pozycje i co jeszcze warto uwzględnić, wybierając podmiot obsługujący PPK.

Doświadczenie rynkowe

Informacje na temat oferty poszczególnych instytucji możemy znaleźć na wspomnianym portalu: mojeppk.pl. Jedną z ważniejszych pozycji jest opis doświadczenia konkretnego podmiotu. W tym kontekście na plus należy zapisać długi staż działalności, a także doświadczenie w zarządzaniu innymi produktami emerytalnymi, takimi jak IKE, IKZE czy PPE. Może wiązać się z tym rozwinięte zaplecze organizacyjne i kompetencje zarządzających, choć nie gwarantuje to ani wysokich stóp zwrotu, ani dobrej jakości obsługi.

Efektywność zarządzania środkami

W tym kontekście chodzi przede wszystkim o wyniki inwestycyjne funduszy zarządzanych przez daną instytucję. Warto przyjrzeć się stopom zwrotu z kilku ostatnich lat, najlepiej porównując fundusze o tej samej zdefiniowanej dacie. Dzięki temu łatwiej ocenić, jak zarządzający radzą sobie na tle konkurencji. Trzeba jednak pamiętać, że dobre wyniki z przeszłości nie gwarantują podobnych rezultatów w przyszłości, a sama stopa zwrotu nie mówi jeszcze wszystkiego o jakości zarządzania.

Koszty zarządzania aktywami

Dużą zaletą oszczędzania w ramach PPK są stosunkowo niskie koszty zarządzania, które zgodnie z przepisami nie mogą przekroczyć 0,5% wartości aktywów netto funduszu rocznie. Instytucje finansowe mogą również pobierać dodatkowe wynagrodzenie za osiągnięty wynik inwestycyjny, wynoszące maksymalnie 0,1% aktywów rocznie, o ile spełnią określone warunki.

W praktyce stawki za zarządzanie są często niższe od ustawowego limitu, a niektóre podmioty oferują też czasowe promocje. Porównując oferty, warto jednak sprawdzić nie tylko samo wynagrodzenie za zarządzanie, ale również pozostałe koszty obciążające aktywa funduszu.

Wsparcie przy wdrożeniu PPK

W przypadku pracodawców, którzy dopiero rozpoczynają prowadzenie PPK, istotne znaczenie ma wsparcie przy wdrożeniu programu. Jednak również firmy korzystające z niego od kilku lat mogą potrzebować pomocy, choćby przy rozliczaniu wpłat, aktualizowaniu danych pracowników czy obsłudze ponownego autozapisu.

Dlatego wybierając instytucję zarządzającą aktywami, powinniśmy sprawdzić, na jakiego rodzaju wsparcie będziemy mogli liczyć. Instytucja finansowa PPK może np. pomóc nam przystosować system kadrowo-płacowy do obsługi programu czy też udostępnić gotowe umowy o zarządzanie lub prowadzenie PPK.

Sposoby komunikacji i narzędzia informatyczne

Ważne są również ułatwienia, do których będziemy mieli dostęp już po wdrożeniu programu. Ten ostatni wiąże się z pewnymi czynnościami wykonywanymi cyklicznie np. naliczaniem wpłat czy aktualizowaniem listy uczestników PPK. Zwróćmy zatem uwagę na zaplecze technologiczne instytucji finansowej, a także oferowane przez nią sposoby komunikacji i wymiany danych.

Pomocny może okazać się dostęp m.in. do serwisu online dla pracowników, internetowej platformy PPK dla pracodawców czy aplikacji mobilnej. Dla pracodawcy ważne jest też to, żeby mógł z poziomu własnego systemu kadrowo-płacowego, bez logowania na osobnych stronach i bez tworzenia dodatkowych plików, przesyłać dane do instytucji obsługującej PPK. Chodzi o to, aby formalności związane z programem nie były zbyt absorbujące, a jego uczestnicy mieli wygodny wgląd w stan dokonanych wpłat i wyniki inwestycyjne funduszu.

Wybór funduszu zdefiniowanej daty – dylemat pracownika

Skupmy się teraz na wyborze odpowiedniego funduszu zdefiniowanej daty. Instytucje finansowe PPK oferują kilka takich funduszy, przeznaczonych dla różnych grup wiekowych. Różnią się one przede wszystkim poziomem ryzyka inwestycyjnego, który jest dostosowywany do czasu pozostałego do ich daty docelowej. Pracownik jest automatycznie przypisywany do funduszu odpowiedniego dla swojego wieku, ale może wybrać inny.

Jak działają fundusze zdefiniowanej daty?

Istotę funduszy zdefiniowanej daty lepiej oddaje ich druga nazwa: fundusze cyklu życia. Stanowią one formę inwestycji, która jest sukcesywnie dopasowywana do zmieniającego się wieku inwestora. Z tego względu w portfelu funduszu początkowo dominują związane z większym ryzykiem akcje, z czasem ich udział maleje na rzecz bezpieczniejszych aktywów, takich jak obligacje czy instrumenty rynku pieniężnego.

Zastosowanie takiej koncepcji ma służyć ograniczeniu ryzyka inwestycyjnego w miarę zbliżania się uczestnika do wieku emerytalnego. Chodzi przede wszystkim o zmniejszenie prawdopodobieństwa poniesienia dużych strat na krótko przed rozpoczęciem wypłaty zgromadzonych oszczędności.

Za wybór aktywów i dopasowanie ich do wymaganej struktury odpowiadają zarządzający funduszem. Muszą oni stosować się do limitów dla części udziałowej i dłużnej, a także inwestycji denominowanych w walutach obcych (maks. 30%). Przykładowo fundusz ze zdefiniowaną datą w 2060 roku może do końca 2039 r. inwestować 60–80% środków w akcje i inne papiery udziałowe, a pozostałe 20–40% w obligacje i instrumenty pieniężne. Z czasem część dłużna będzie miała coraz większy udział w jego portfelu, a od 2060 r. musi stanowić co najmniej 85% aktywów funduszu.

Jaki fundusz PPK wybrać?

Pracownik przystępujący do PPK może po prostu wybrać fundusz zgodny z własną zdefiniowaną datą (to rok najbliższy temu, w którym osiągnie 60 lat). Oznacza to, że np. dla osoby urodzonej w 2000 roku przewidziano fundusz, który ma w nazwie „2060”, a dla osoby urodzonej w 1971 roku fundusz „2030”.

W większości przypadków najlepiej jest wybrać fundusz dopasowany do swojego wieku, ale osoby, które są dobrze zorientowane w tematyce inwestycyjnej, mogą zdecydować się na inne rozwiązanie. Nic nie stoi na przeszkodzie, żeby np. 50-latek wybrał fundusz ze zdefiniowaną datą w 2050 roku, który dużą część środków będzie inwestował w akcje. Musi jednak pamiętać, że w razie niekorzystnej koniunktury na rynku akcyjnym saldo jego rachunku PPK może ulec zmniejszeniu.

Co ważne, uczestnik PPK może również podzielić swoje oszczędności pomiędzy kilka funduszy zdefiniowanej daty, a także zmieniać wybrany fundusz w trakcie oszczędzania. Dwie takie operacje w roku kalendarzowym są bezpłatne.

Jak wybrać PPK? Porównanie wyników funduszy zdefiniowanej daty

Wybierając instytucję finansową PPK, warto przyjrzeć się dotychczasowym wynikom zarządzanych przez nią funduszy. Najwięcej powiedzą nam stopy zwrotu z dłuższego okresu, np. trzech czy pięciu lat, choć oczywiście nie stanowią one gwarancji podobnych rezultatów w przyszłości. Trzeba też pamiętać, że fundusze przeznaczone dla różnych grup wiekowych mogą osiągać zupełnie inne wyniki ze względu na odmienną strukturę portfela.

Z tego względu najlepiej porównywać fundusze o tej samej zdefiniowanej dacie, np. 2040 czy 2050. Dzięki temu łatwiej ocenić, które instytucje radzą sobie lepiej od konkurencji przy zbliżonym poziomie ryzyka. Oprócz samych stóp zwrotu warto sprawdzić również koszty zarządzania i to, jak poszczególne fundusze zachowywały się w okresach gorszej koniunktury na rynkach finansowych.

Aktualne informacje o wynikach funduszy zdefiniowanej daty można znaleźć m.in. na oficjalnym portalu MojePPK. Zestawienia pozwalają porównać rezultaty osiągane przez poszczególne instytucje, pamiętajmy jednak, że oceniając ofertę PPK, nie należy kierować się wyłącznie wynikami inwestycyjnymi. Znaczenie mają także koszty, jakość obsługi oraz dostępne narzędzia.

Ostatecznie trudno wskazać jedną instytucję, której oferta będzie najlepsza dla wszystkich pracodawców i pracowników. PPK pozostają jednak ciekawą formą długoterminowego oszczędzania, zwłaszcza że do wpłat uczestnika dokładają się również pracodawca i państwo.