Transakcje quasi cash – czym są i dlaczego mogą sporo kosztować?

Co to jest transakcja quasi cash? Definicja i istota pojęcia

Rozszyfrujmy więc istotę operacji quasi cash i odpowiedzmy na pytanie, czym ona się różni do transakcji bezgotówkowej, którą realizujesz podczas zakupów.

Definicja transakcji quasi cash

Transakcja quasi cash to taka płatność, która nie wiąże się z nabyciem towaru lub skorzystaniem z określonej usługi, lecz stanowi transfer (przekazanie) gotówki do innego instrumentu finansowego lub służy do nabycia czegoś, co imituje gotówkę, jest jej substytutem.

Przykładami tego typu transakcji są:

• zasilenie portfela cyfrowego (np. Skrill) lub karty przedpłaconej;
• kupno innej waluty lub kryptowaluty;
• nabycie żetonów w kasynie (także wirtualnym), losów na loterii;
• płatności u bukmacherów i operatorów gier losowych;
• kupno czeków podróżnych;
• przekazy pieniężne (np. Western Union).

Do transakcji quasi cash można też zaliczyć przelew z rachunku karty kredytowej.

Różnica między standardową płatnością bezgotówkową a quasi cash

Dla lepszego wychwycenia różnic między oboma typami operacji porównajmy ich cechy w tabeli.

W pewnym uproszczeniu kwestię podwyższonego ryzyka dla banku związanego z transakcjami quasi cash można przedstawić tak: jeśli kupujesz jakąś rzecz (np. telewizor) przekazujesz pieniądze sprzedawcy, a bank ma pewność, na co wydałeś środki. Natomiast jeśli realizujesz transakcję quasi cash, pieniądze nie zamieniają się w towar, nadal są gotówką, ale już w obcych rękach. Otwiera to furtkę do spekulacji na koszt banku, oszustw oraz – w przypadku transferów z karty kredytowej – omijania opłat za korzystanie z gotówki.

Jak banki rozpoznają te transakcje? Rola kodów MCC

Operacje kartą płatniczą klasyfikowane są według kodów MCC (ang. Merchant Category Code) przypisanych do miejsca realizacji płatności, podmiotu będącego odbiorcą środków. Decydujące znaczenie ma dominujący charakter działalności.

Możliwe jest, że kod MCC będzie inny niż się spodziewasz. Przykładowo, stacja paliw przy supermarkecie może mieć kod danej sieci handlowej, a nie ten właściwy dla podmiotów handlujących paliwami; zakup karty podarunkowej może zostać opisany kodem dotyczącym głównego przedmiotu działalności danego sklepu (spożywczego, drogerii, odzieżowego), a nie tym związanym z zakupem kart przedpłaconych.

Banki doskonale wiedzą, jaki jest kod MCC każdej transakcji, ale niechętnie dzielą się tą wiedzą z klientami. Bardzo niewiele instytucji finansowych (wyjątkiem jest np. Alior Bank) podaje w szczegółach transakcji kod MCC miejsca jej wykonania. Taka informacja bardzo ułatwia życie miłośnikom promocji bankowych, gdyż w ich regulaminach często jest wskazanie, że transakcje quasi cash lub płatności w miejscach o wymienionych kodach MCC nie będą uznane w ramach spełniania warunków aktywności.

Warto zwrócić uwagę na kilka kwestii:

• rozbieżność przy kryptowalutach: Mastercard wydzielił transakcje kryptowalutowe do kodu 6050, podczas gdy Visa wszystkie operacje związane z aktywami cyfrowymi i kryptowalutami u podmiotów niefinansowych przypisuje do zaktualizowanego kodu 6051 (Liquid and Cryptocurrency Assets);
• zasilenia kont vs. karty przedpłacone: dokumentacja Visy precyzyjnie oddziela kod 6051 (Account Funding) od kodu 6540 (Stored Value Load). Pierwszy służy do przesyłania kapitału na konta osobiste w aplikacjach (np. Revolut), drugi – do kupowania instrumentów typu pre-paid;
• przelew vs. zasilenie konta: podając w kodzie 6051 Money Orders (Not Money Transfer) oraz Account Funding (not Stored Value Load) Visa wyraźnie wskazuje na kluczowe dla banków rozróżnienie między zwykłym przelewem, a zasileniem własnego konta/portfela inwestycyjnego, by tam obracać kapitałem.

Opłaty za transakcje quasi cash, przykłady

Informacje o opłatach za tego typu operacje najłatwiej znaleźć w części poświęconej kartom płatniczom (debetowym i kredytowym). Banki wskazują konkretne miejsca, których zidentyfikowanie (po kodzie MCC) spowoduje naliczenie prowizji w konkretnej kwocie (np. 10 zł) lub jako procent wartości transakcji (np. 4%, nie mniej niż 10 zł).

Zasada stosowana przez PKO BP pokazuje, że banki przychylniej patrzą, gdy klient angażuje w hazard własne środki, ale kategorycznie sprzeciwiają się wykorzystywaniu do tego pieniędzy z limitu karty kredytowej, które należą do instytucji finansowej. Wyjątkiem jest VeloBank, który pobiera prowizję jedynie za przelew z rachunku karty kredytowej.

Z lektury tabeli opłat i prowizji wynika też, że dla kart z najwyższego segmentu koszty operacji quasi cash bywają niższe lub nie ma ich wcale.

Mechanizm działania transakcji quasi cash

Dla nas, posiadaczy kart płatniczych i klientów placówek handlowo-usługowych, zakup jakiegoś towaru, jak i transakcja quasi cash, przebiegają identycznie: zlecamy obciążenie naszego rachunku i pieniądze są przekazywane do odbiorcy. W rzeczywistości, w tym drugim przypadku, w systemach płatniczych uruchamiane są inne procedury.

Jak przebiega proces autoryzacji płatności?

Wybór opcji Zapłać / Potwierdź i im podobnych powoduje wysłanie przez agenta rozliczeniowego do organizacji płatniczej (np. Visa, Mastercard) oraz do banku, który wydał kartę, tzw. zapytania autoryzacyjnego. System banku nie tylko generuje informację o konieczności potwierdzenia operacji (np. kodem PIN, potwierdzeniem w aplikacji lub usłudze 3D-Secure), ale identyfikuje też kod MCC miejsca realizacji transakcji. Jeśli wykryje, że jest to jeden z tych przypisanych do operacji quasi cash, automatycznie zamieni płatność z bezgotówkowej na gotówkową.

Dlaczego banki traktują quasi cash jak wypłatę gotówki?

Wyjaśnienie tej kwestii już się przewijało powyżej. Chodzi o to, że klient nie zamienia posiadanych pieniędzy na jakąś rzecz, nie płaci za usługę, lecz zyskuje dostęp do nowej (krypto)waluty albo do innej formy gotówki (żetony w kasynach, zasilenie innego konta, karta podarunkowa).

Jest to szczególnie ważne w przypadku kart kredytowych. Korzystając z nich, mamy do dyspozycji pieniądze banku, który oczekuje, że oddamy je w okresie bezodsetkowym lub zapłacimy mu za rozłożenie spłaty na raty, zwrot po terminie. Przesłanie środków z rachunku kredytówki w inne miejsce otwiera drogę do bezkosztowego pozyskania gotówki.

Blokada środków i naliczanie prowizji krok po kroku

Zidentyfikowanie transakcji quasi cash sprawi, że system bankowy wykona następujące operacje:

• zablokuje na koncie przekazywaną kwotę do czasu dodatkowej autoryzacji;
• od razu naliczy prowizję za tego typu operację wynikającą z tabeli opłat i prowizji (będzie ona dopisana do kwoty blokada lub zaksięgowana jako osobna pozycja);
• w przypadku karty kredytowej od razu uruchomi naliczanie odsetek (okres bezodsetkowy dla tego typu transakcji, podobnie jak przy wypłatach gotówki kredytówką z bankomatu, nie obowiązuje).

Przykłady transakcji quasi cash w praktyce

Zapisy z zasad stosowanych przez organizacje płatnicze najłatwiej zrozumieć odnosząc je do konkretnych działań wykonywanych przez wiele osób każdego dnia.

Zasilanie portfeli elektronicznych i aplikacji finansowych (np. Revolut, Zen)

Banki niezbyt przychylnie patrzą na transfery do fintechów, gdyż te przyciągając klientów atrakcyjnymi warunkami prowadzenia kont, wymiany walut czy innymi elementami oferty, pozbawiają je zysków. Jeśli dany podmiot, np. Revolut, staje się bankiem, to z perspektywy klienta nie ma już podstaw, by pobierać opłaty za przesłanie pieniędzy na prowadzone w nim konto. Banki jednak niechętnie zmieniają klasyfikację operacji. Ponadto bardzo często zastrzegają, że zasilenie Revoluta z karty nie zostanie uwzględniony w ramach promocji, nie otrzymasz w związku z tym moneyback czy punktów w programie lojalnościowym.

Równie ciekawy jest przypadek PayPala. Użycie karty podpiętej do tego portfela elektronicznego w celu zapłaty za zakupy traktowane jest jako płatność kartą, ale zasilenie plastikiem konta PayPal banki kwalifikują jako operację quasi cash i mogą naliczyć za jej zrealizowanie prowizję.

Zakup kryptowalut na giełdach i platformach inwestycyjnych

Zakup kryptowalut czy zasilenie aplikacji inwestycyjnych (np. eToro) kartą płatniczą zawsze jest traktowane jako transakcja quasi cash (kod 6050 lub 6051). Ich istotą jest bowiem przekazanie środków do innego podmiotu, w celu zakupu kryptoaktywów, kontraktów terminowych, akcji czy innych instrumentów finansowych.

Można zadać pytanie: czemu banki przychylniej spoglądają na zakup obligacji skarbowych lub zasilenie rachunków biur maklerskich? Po pierwsze dlatego, że takie operacje są realizowane jako przelewy. Gdyby jednak pojawiła się możliwość płatności kartą, to można przyjąć, że taka transakcja zostałaby potraktowana „normalnie”, bo odbywałaby się w ramach ściśle nadzorowanego systemu bankowego. Instytucja finansowa wiedziałaby, że pieniądze przeznaczone są na zakup bezpiecznych papierów dłużnych Skarbu Państwa albo akcji giełdowych, obrót którymi podlega restrykcyjnym przepisom i tym samym nie ma ryzyka spekulacji gotówkowej.

Tymczasem transakcje na rynku Forex są bardzo nieprzewidywalne, na dodatek można ich dokonywać z dźwignią finansową (lewarem). Istnieje duże ryzyko, że klient straci kapitał (bezpłatne finansowanie takiej operacji przez bank, zwłaszcza z pomocą karty kredytowej, byłoby nieodpowiedzialnością) albo wycofa go w celu prania pieniędzy, finansowania przedsięwzięć zabronionych prawem.

Zakłady bukmacherskie, kasyna i gry losowe

Co do zasady tego typu operacje klasyfikowane są pod kodem 7995 i na ogół za ich realizację banki pobierają prowizję. W komunikacie generowanym podczas transakcji system otrzymuje informację nie tylko o kategorii akceptanta (przypisanym do niego kodzie MCC), ale i jego nazwie, a także narzędziu jakim dokonywana jest płatność (np. karta kredytowa, karta debetowa). Możliwe jest więc, by bank wykluczył jakiś podmiot (np. Totalizator Sportowy / Lotto) i nie obciążał transakcji na jego rzecz prowizją. Praktyka banków jest różna w odniesieniu do kart debetowych i bardzo spójna przy kartach kredytowych. W przypadku tych drugich zidentyfikowanie kodu 7995 niemal zawsze oznacza pobranie prowizji i bezwzględne wyłączenie okresu bezodsetkowego dla danej operacji.

Przekazy pieniężne, zakup czeków podróżnych i walut w kantorach

Przy tego typu operacjach sytuacja jest dość prosta i klarowna. Dochodzi w nich do transferu środków związanych z kartą na rzecz innej osoby, która może je wypłacić w innym miejscu w formie gotówki (przekaz pieniężny, kod MCC 4829), zakupu innej waluty (6051) lub wymiany gotówki na potwierdzenie jej posiadania (czek podróżny, 6051).

Komplikację wprowadza jedynie zakup czeku podróżnego bezpośrednio w banku, ale niebędącym wydawcą karty, którą odbywa się płatność. Mastercard może ją zaklasyfikować jako 6050.

Znaczenie transakcji quasi cash w praktyce bankowej

W dość powszechnym przekonaniu obciążanie transakcji quasi cash prowizjami, to poszukiwanie zysków gdzie się da i przejaw niechęci do fintechów, odbierających bankom część zysków (np. związanych z transakcjami walutowymi). Rzeczywistość jest bardziej skomplikowana. W grę wchodzi też wymóg spełnienia przez banki restrykcyjnych wymogów bezpieczeństwa narzucanych przez nadzór finansowy oraz dążenie do zachowania stabilności systemu finansowego.

Zarządzanie ryzykiem i płynnością przez banki

Ten aspekt ma szczególne znaczenie w przypadku kart kredytowych. Banki określają ich limity w oparciu o badanie zdolności kredytowej, z uwzględnieniem matematycznych modeli ryzyka. Są one tak konstruowane, by zminimalizować ryzyko braku spłaty przez klienta zadłużenia w określonym czasie.

Zezwolenie na swobodne przelewanie środków z kart kredytowych mogłoby „rozregulować” przyjęte modele, doprowadzić do utraty płynności przez bank. Takie niebezpieczeństwo istnieje w związku z coraz większą liczbą ryzykownych instrumentów finansowych (kryptowaluty, rynek Forex). Nieudane inwestycje w nie oznaczają utratę kapitału i tym samym brak możliwości spłaty zadłużenia. Stąd ograniczenia w operacjach gotówkowych kredytówkami – nakładanie prowizji i wyłączanie okresu bezodsetkowego, które mają hamować zapędy klientów do wykorzystywania pieniędzy przyznanych im w ramach limitu kredytowego na operacje gotówkowe.

Ograniczanie procederu cash recyclingu i wyłudzania punktów w programach lojalnościowych

Walcząc o klientów, banki organizują promocje, w których nagrody często związane są ze zrealizowaniem określonej liczby transakcji kartą albo stanowią zwrot określonego procenta wydatków kartą. Banki godzą się na związane z tym koszty, bo część z nich odzyskają dzięki opłatom ponoszonym przez akceptantów kart płatniczych.

Bez wykluczenia operacji quasi cash z promocji klienci masowo zasilaliby portfele cyfrowe, zawracali z nich gotówkę (tzw. cash recycling) i ponawiali te operacje wielokrotnie, by zgarnąć maksymalny bonus, a banki nie miałyby żadnych przychodów z takich operacji.

Walka z praniem brudnych pieniędzy (AML) i finansowaniem terroryzmu

Banki działają w oparciu o rygorystyczne przepisy dotyczące bezpieczeństwa transakcji, które zobowiązują je do wychwytywania transakcji, które mogą mieć związek z praniem pieniędzy czy finansowaniem terroryzmu (procedura AML – ang. Anty-Money Laundering).

Tymczasem transakcje quasi cash, w czasie których pieniądze „wychodzą” z systemu bankowego i trafiają do trudnego do śledzenia obszaru świata finansów (kryptowaluty, portfele elektroniczne w zagranicznych fintechach) są doskonałym sposobem na kradzież środków z wykorzystaniem przejętych kart, wprowadzenie do obiegu pieniędzy pochodzących z przestępstw.

Dzięki oznaczeniu wrażliwych transakcji konkretnymi kodami MCC systemy bankowe automatycznie je wychwytują, ograniczając ich wykonanie specjalnymi limitami lub wymagając mocnego uwierzytelnienia. Stosowane zabezpieczenia pozwalają też na tworzenie raportów o seryjnych doładowaniach kont hazardowych czy na platformach (krypto)walutowych, które są przekazywane do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF).

Jak uniknąć dodatkowych opłat za quasi cash? Poradnik dla konsumenta

Jeśli chcesz korzystać z nowoczesnych rozwiązań finansowych i różnych płatnych możliwości jakie daje dostęp do Internetu, nie jesteś skazany na płacenie wysokich prowizji i przykre niespodzianki, gdy bank pobierze je z rachunku. Unikniesz ich, stosując się do kilku prostych zasad.

Gdzie szukać informacji o prowizjach?

Podstawowa rzecz – przed zasileniem zagranicznego portfela cyfrowego czy konta u brokera, pośrednika inwestycyjnego sprawdź w Tabeli opłat i prowizji, w sekcji dotyczącej opłat za korzystanie z karty (niektóre banki prezentują osobno opłaty dotyczące kart debetowych i kredytowych), ile kosztuje operacja, jaką zamierzasz wykonać. Drogo? Zastanów się, czy możesz przekazać środki w inny sposób lub kartą innego banku, być może pobiera on niższe opłaty.

Pułapka okresu bezodsetkowego przy kartach kredytowych

Za wszelką cenę unikaj transakcji quasi cash kartą kredytową. Pamiętaj, że decydując się mimo wszystko na taką operację, zapłacisz nie tylko prowizję, ale i odsetki od przekazanej kwoty. Bank zacznie je naliczać od razu po wykonaniu operacji, przy tego typu transakcjach nie ma okresu bezodsetkowego.

Alternatywne, bezpieczne metody płatności

Warto zastanowić się, czy istnieje możliwość przekazania środków w inny, bezpieczny sposób, poza systemami organizacji płatniczych, bez identyfikacji odbiorcy po kodzie MCC. Może to być:

• Blik – operacja na ogół zostanie potraktowana jako płatność mobilna;
• szybka płatność pay by linkiem, np. PayU, Przelewy24 – płatność będzie zrealizowana jako przelew;
• tradycyjny przelew bankowy (np. przelew SEPA w EUR), który co prawda trwa dłużej niż transakcja kartą, ale nie wiążą się z nim ukryte opłaty.

Absolutnie nie korzystaj z linków podsyłanych przez odbiorcę środków. Nie masz bowiem wówczas pewności, gdzie dokładnie trafią Twoje pieniądze. Na dodatek możesz się zalogować do strony ze złośliwym oprogramowaniem, które zainfekuje Twój sprzęt, z biegiem czasu przejmie dane wrażliwe, np. dane do logowania w bankowości elektronicznej, hasła dostępu do portali społecznościowych itp.

Pomyśl, zanim skorzystasz

Pokusa, aby szybko przekazać środki kartą płatniczą do odbiorcy i skorzystać z oferty inwestycyjnej, atrakcyjnego kursu walut czy po prostu zabawić się grą hazardową może być silna, ale zawsze trzeba zachować zdrowy rozsądek. Nie tylko w związku z ryzykiem inwestycyjnym, możliwością uzależnienia od hazardu, ale i poniesieniem dodatkowych kosztów. Zwłaszcza przy transakcji quasi cash z karty kredytowej mogą być one wyjątkowo dotkliwe.