Dźwignia finansowa – czym jest i jak działa?

Co to jest dźwignia finansowa?

Dźwignia finansowa, zwana również lewarem, pozwala uzyskać ekspozycję rynkową znacznie większą od kapitału potrzebnego do otwarcia pozycji. Można z niej korzystać m.in. na rynku forex, ale występuje również w przypadku wielu innych instrumentów finansowych.

Jeśli przykładowo zajmujesz pozycję o wartości 20 000 zł, a wymagany depozyt wynosi 2000 zł, korzystasz z dźwigni 1:10. Wynik transakcji jest przy tym liczony od wartości całej pozycji. Jej wzrost o 1% daje więc 200 zł zysku, a spadek o 1% – 200 zł straty, pomijając koszty. W relacji do depozytu jest to odpowiednio +10% lub -10%.

Z powyższego nie wynika, że broker pożycza Ci brakujące 18 000 zł. W kontraktach CFD czy futures większa ekspozycja wynika z konstrukcji instrumentu i zastosowania depozytu zabezpieczającego.

W opcjach mechanizm dźwigni wygląda już inaczej, dlatego nie każdy instrument lewarowany można opisywać dokładnie w ten sam sposób. KNF również zwraca uwagę, że przy CFD lewar nie oznacza pożyczenia klientowi brakującej części nominalnej wartości pozycji.

Wzór na dźwignię finansową – jak ją obliczyć?

W przypadku instrumentów wykorzystujących depozyt zabezpieczający poziom dźwigni można obliczyć według wzoru:

Załóżmy na przykład, że pozycja ma wartość 50 000 zł, a do jej otwarcia potrzebujesz 5000 zł depozytu. W tej sytuacji wartość pozycji jest 10-krotnie większa od depozytu (50 000 zł / 5000 zł = 10), co odpowiada dźwigni 1:10. Wnoszony depozyt stanowi zatem 10% wartości pozycji.

Jego procentową wysokość można też obliczyć od drugiej strony, korzystając z poniższego wzoru:

Przy dźwigni 1:20 zabezpieczenie wynosi 5% wartości pozycji, a przy dźwigni 1:30 – około 3,33%.

Dźwignia finansowa – instrumenty, w których występuje

Do najpopularniejszych instrumentów z dźwignią zaliczamy przede wszystkim:

• kontrakty terminowe futures – są standaryzowanymi instrumentami notowanymi na giełdzie. Mają określony termin wygaśnięcia, a wartość pozycji zależy m.in. od ceny kontraktu i jego mnożnika;
• kontrakty CFD (na różnice kursowe) – pozwalają zająć pozycję na wzrost lub spadek ceny danego aktywa bez jego zakupu. Są zawierane z brokerem i zwykle nie mają z góry określonego terminu wygaśnięcia;
• opcje – dają nabywcy prawo, ale nie obowiązek, kupna lub sprzedaży danego aktywa na określonych warunkach. Efekt dźwigni jest tu bardziej złożony: nabywca płaci premię opcyjną, a wystawca może być zobowiązany do utrzymywania depozytu.

Produkty te różnią się konstrukcją i szczegółami działania, ale wszystkie bazują na wspomnianym mechanizmie dźwigni finansowej. Oznacza to, że z każdym wiąże się duży potencjał zysku i jednocześnie wysokie ryzyko utraty zainwestowanych środków.

Aktywa bazowe w instrumentach z dźwignią

Instrumentem bazowym może być m.in. para walutowa, akcja, indeks giełdowy, złoto, srebro, ropa czy inny surowiec. To od zmian jego wartości zależy wycena powiązanego instrumentu pochodnego.

Gdy kupujesz CFD na akcje spółki, nie stajesz się jej akcjonariuszem – zyskujesz jedynie ekspozycję na zmianę ceny zgodnie z zasadami danego kontraktu. Podobnie CFD na złoto nie oznacza zakupu fizycznego kruszcu. Definicja stosowana przez KNF ujmuje CFD właśnie jako instrument zapewniający ekspozycję na wahania instrumentu bazowego.

Jeśli jesteś zainteresowany handlem z dźwignią, sprawdź nasz ranking kont maklerskich, które w większości zapewniają dostęp do polskich kontraktów terminowych i opcji. Natomiast jeśli interesuje Cię handel kontraktami CFD, zainteresuj się ofertami brokerów forex i CFD.

Ranking brokerów forex i CFD - wrzesień 2026

By móc handlować z dźwignią na rynku forex i CFD, potrzebujesz rachunku u odpowiedniego brokera. Poniżej znajdziesz najwyżej oceniane obecnie oferty w rankingu Moneteo.

1.

XTB Konto Standard

Opłata za konto

0 zł

Spread na EUR/USD

0,9 pipsa

Minimalny depozyt

brak

Liczba instrumentów

>12000

Wpisz kod MONETEO przy rejestracji i odbierz darmowy kurs XTB | Polski broker wysyłający PIT-8C | Nota prawna: 77% rachunków detalicznych CFD odnotowuje straty.

Analiza i opinie 4.7

Złóż wniosek

2.

Classic

Opłata za konto

0 zł

Spread na EUR/USD

od 0,9 pipsa

Minimalny depozyt

brak

Liczba instrumentów

>71000

Zagraniczny broker niewysyłający PIT-8C (udostępnia pomocny raport podatkowy).

Analiza i opinie 4.5

Złóż wniosek

3.

Konto TMS Connect

Opłata za konto

0 zł

Spread na EUR/USD

0,9 pipsa

Minimalny depozyt

brak

Liczba instrumentów

>4000

Polski broker wysyłający PIT-8C.

Analiza i opinie 4.3

Przejdź do pełnego rankingu

W rankingu brane są pod uwagę m.in. koszty handlu, liczba dostępnych instrumentów, dostęp do polskich aktywów, jakość aplikacji i platformy, polskojęzyczna obsługa oraz popularność poszczególnych ofert. Każdą ofertę oceniamy według tych samych kryteriów i skali punktowej, dzięki czemu można je łatwo ze sobą porównać. Końcowa pozycja w rankingu wynika z łącznej oceny najważniejszych parametrów konta.

Jak działa dźwignia finansowa i co ma z nią wspólnego depozyt zabezpieczający?

Depozyt zabezpieczający, czyli margin, to część wartości pozycji, którą musisz posiadać na rachunku, aby ją otworzyć. Jak łatwo zauważyć, jest on ujemnie skorelowany z dźwignią finansową, tzn. im większy jest lewar, tym mniejszy wymagany depozyt – i vice versa.

Przy lewarze 1:30 depozyt początkowy odpowiada około 3,33% wartości pozycji. Dźwignia 1:20 oznacza depozyt 5%, 1:10 – 10%, a 1:5 – 20%.

W przypadku CFD oferowanych klientom detalicznym w Polsce maksymalna dźwignia zależy od instrumentu bazowego. Jej wysokość została określona w Decyzji KNF nr DAS.456.2.2019 w sprawie ograniczeń dotyczących CFD.

W Polsce funkcjonuje również status klienta doświadczonego. Jeśli klient detaliczny spełni określone przez KNF warunki i broker oferuje taką możliwość, minimalny depozyt dla CFD na pary walutowe, złoto i wskazane główne indeksy może spaść do 1%, co odpowiada dźwigni 1:100. Status ten dotyczy wyłącznie zasad ustalania początkowego depozytu – inwestor nadal pozostaje klientem detalicznym i zachowuje pozostałe przewidziane dla niego zabezpieczenia.

Przykład 1: Jak obliczyć wielkość depozytu?

Inwestor chce otworzyć długą pozycję w CFD na parę walutową USD/PLN (czyli zagrać na wzrost ceny dolara względem złotego), w którym dźwignia wynosi 20:1. W takim przypadku, aby otworzyć pozycję rynkową, musi wnieść depozyt w wysokości odpowiadającej 5% rzeczywistej wartości kontraktu. Jeśli wartość ta wynosiłaby 10 000 dolarów (ok. 37 300 zł), to do otwarcia pozycji wystarczyłaby mu kwota 500 dolarów (ok. 1865 zł).

W powyższym przykładzie 1865 zł pozwoliłoby uzyskać ekspozycję rynkową o wartości 37 300 zł. W tej sytuacji zmiana kursu USD/PLN o zaledwie 1% oznaczałaby zysk lub stratę w wysokości 373 zł, a nie 18,65 zł, jak byłoby w przypadku zwykłego (nielewarowanego) zakupu dolarów za polskie złote o wartości 1865 zł.

Przykład 2: Jak obliczyć dźwignię finansową?

Weźmy teraz przykład inwestora, który chce nabyć kontrakt na indeks WIG20. Instrument ten ma mnożnik w wysokości 20 zł, co oznacza, że rzeczywista wartość kontraktu odpowiada poziomowi indeksu pomnożonemu przez 20. Jeśli wartość ta wynosi np. 80 000 zł (4000 pkt × 20), a założony na potrzeby przykładu depozyt zabezpieczający wynosi 8%, to do otwarcia pozycji wystarczy kwota 6400 zł.

Aby poznać wielkość lewara, wystarczy posłużyć się prostą formułą na obliczenie dźwigni finansowej. Wzór w przypadku instrumentów pochodnych wyraża stosunek wartości kontraktu do zainwestowanej sumy. W tym przykładzie kwoty te wynoszą odpowiednio: 80 000 zł i 6400 zł, więc poziom dźwigni sięga 12,5. Ponieważ ekspozycja na rynku jest 12,5-krotnie większa od depozytu zabezpieczającego, każda zmiana kursu kontraktu o 1% dawałaby zysk lub stratę w wysokości 800 zł, a nie 64 zł, jak byłoby w przypadku nielewarowanej inwestycji o wartości 6400 zł, której wartość zmieniłaby się o 1%.

Mechanizm dźwigni finansowej w instrumentach pochodnych – wady i zalety

Podstawową zaletą lewara jest możliwość uzyskania większej ekspozycji bez angażowania całej wartości pozycji. Dzięki temu inwestor może efektywniej wykorzystać kapitał, a instrumenty pochodne mogą też służyć do zabezpieczania innych pozycji w portfelu.

Do zalet dźwigni można zaliczyć przede wszystkim:

• mniejsze zaangażowanie kapitału potrzebne do uzyskania określonej ekspozycji;
• możliwość pozostawienia części środków poza depozytem zabezpieczającym;
• możliwość wykorzystania instrumentów pochodnych do zabezpieczania ryzyka.

Warto zauważyć, że np. posiadacz fizycznego złota może częściowo zabezpieczyć się przed krótkoterminowym spadkiem jego ceny poprzez zajęcie odpowiedniej krótkiej pozycji na instrumencie pochodnym. Skuteczność takiego zabezpieczenia zależy jednak od wielkości pozycji, kosztów i sposobu zachowania obu instrumentów.

Do najważniejszych wad należą:

• szybkie narastanie strat w relacji do wniesionego depozytu;
• ryzyko automatycznego zamknięcia pozycji;
• konieczność utrzymywania odpowiedniego poziomu zabezpieczenia;
• dodatkowe koszty, które mogą pojawiać się przy utrzymywaniu lewarowanej pozycji.

Sama dźwignia nie zwiększa zmienności instrumentu bazowego. Powoduje natomiast, że ta sama zmiana jego ceny ma znacznie większy wpływ na wynik liczony względem zaangażowanego kapitału.

Ryzyka związane z dźwignią finansową i margin call

Przy dźwigni 1:20 ruch ceny o 1% przekłada się – w uproszczeniu i przed uwzględnieniem kosztów – na zmianę wyniku odpowiadającą 20% początkowego depozytu. Im wyższy lewar, tym mniejszy ruch rynku wystarczy więc do poważnego uszczuplenia środków przeznaczonych na transakcję.

Z powyższym wiąże się pojęcie margin call. Najczęściej oznacza ono ostrzeżenie brokera, że poziom zabezpieczenia otwartych pozycji spadł do określonego poziomu. Nie ma jednak jednego progu margin call wynikającego z decyzji KNF – trzeba sprawdzić zasady obowiązujące u konkretnego brokera.

Czym innym jest margin close-out. W przypadku CFD dla klientów detalicznych broker ma obowiązek zamknąć co najmniej jedną otwartą pozycję, gdy suma środków na rachunku i niezrealizowanego wyniku na otwartych CFD spadnie poniżej połowy łącznego początkowego depozytu wymaganego dla tych pozycji.

Klientów detalicznych chroni również mechanizm ochrony przed ujemnym saldem. Łączne zobowiązania wynikające z CFD powiązanych z danym rachunkiem nie mogą przekroczyć środków znajdujących się na tym rachunku.

Co jeszcze warto wiedzieć? Efekt dźwigni finansowej w finansach firmowych i osobistych

Dźwignia w instrumentach pochodnych pozwala Ci zawierać transakcje o wartości znacznie przekraczającej faktycznie angażowaną kwotę. Podobny mechanizm występuje choćby w przypadku przedsiębiorstw, które finansują swoją działalność z pomocą kapitałów obcych.

W praktyce kapitał własny rzadko stanowi jedyne źródło finansowania firmy – najczęściej wspomaga się ona dodatkowo produktami bankowymi, takimi jak choćby kredyty i pożyczki dla firm. Wykorzystanie kapitału obcego pozwala firmie korzystać z efektu dźwigni finansowej. Im większe jest zadłużenie w relacji do kapitału własnego, tym większe jest też ryzyko przedsiębiorstwa. Z drugiej strony, pozyskiwanie środków z zewnątrz może pozwolić firmie zwiększyć skalę działalności i rentowność kapitału własnego.

Zauważ, że z dźwignią finansową masz do czynienia także w przypadku np. zaciągania kredytu hipotecznego. W tej sytuacji Twój własny wkład pieniężny może wynosić np. 20% wartości nieruchomości, natomiast pozostałe 80% finansujesz kredytem. Także i tutaj działa dźwignia finansowa – mechanizm, który pozwala przy relatywnie niewielkim zaangażowaniu własnego kapitału dokonywać znacznie większych inwestycji.