Wróć

Instrumenty pochodne – co to za produkty i jak działają?

Marcin Kowalczyk
Marcin Kowalczyk
Analityk produktów inwestycyjnych
Marcin Kowalczyk
Marcin Kowalczyk
Analityk produktów inwestycyjnych

87 publikacji 504 komentarze

Inwestor giełdowy i pasjonat rynków finansowych, a także doświadczony redaktor zajmujący się szeroko rozumianymi tematami inwestycyjnymi, gospodarczymi oraz bankowymi. W serwisie Moneteo publikuje liczne artykuły, głównie z zakresu inwestycji i rynków finansowych, jak również testuje i opisuje rachunki maklerskie, konta forex oraz inne produkty i usługi przeznaczone dla inwestorów.


2 komentarze
Instrumenty pochodne – co to za produkty i jak działają?
Spis treści

Pierwsze instrumenty pochodne funkcjonowały w obrocie na giełdach towarowych i były wykorzystywane do zabezpieczania się przed wzrostem lub spadkiem cen towarów, głównie produktów rolnych. Kolejne tego typu produkty zaczęły pojawiać się na większą skalę pół wieku temu, w odpowiedzi na wzrost zmienności cen akcji, surowców, kursów walutowych czy stóp procentowych. Dziś praktycznie wszystkie, zarówno pozagiełdowe, jak i giełdowe instrumenty pochodne, umożliwiają transfer ryzyka, jednak część z nich znajduje zastosowanie przede wszystkim w spekulacji.

Podjęty temat omówiliśmy z perspektywy początkującego inwestora indywidualnego, który jest zainteresowany spekulacją i/lub zabezpieczeniem swoich pozycji rynkowych za pomocą instrumentów pochodnych. W tekście nie rozwijaliśmy szerzej wątku tych derywatów, z których korzystają przedsiębiorstwa czy inwestorzy instytucjonalni.

Czym są instrumenty pochodne?

Instrumenty pochodne, zwane inaczej derywatami lub derywatywami, to zróżnicowana grupa instrumentów finansowych, które łączy to, że ich wartość jest powiązana z wartością instrumentu (aktywa) bazowego (podstawowego). Tym ostatnim mogą być m.in. akcje, obligacje, waluty, indeksy giełdowe, stopy procentowe, a nawet temperatura powietrza czy poziom opadów deszczu (tak jest w przypadku tzw. derywatów pogodowych).

Częścią instrumentów pochodnych inwestorzy mogą handlować bezpośrednio na giełdach papierów wartościowych lub terminowych, ale są też takie instrumenty, w które inwestuje się poza giełdą – zawierając transakcje np. z brokerem prowadzącym konto inwestycyjne. Niezależnie o której opcji mowa, dany derywat jest wprawdzie powiązany z aktywem bazowym, ale formalnie stanowi niezależny instrument, który podlega codziennej wycenie. 

Zależność kursu instrumentu pochodnego od zmian wartości instrumentu bazowego jest silna, a jej kierunek oczywisty. Jeśli cena tego drugiego wzrasta, to powiązany z nim derywat co do zasady również zyskuje na wartości. I vice versa – deprecjacja aktywa podstawowego przekłada się na spadek ceny instrumentu pochodnego.

Pochodne instrumenty finansowe – szerokie możliwości inwestycyjne

Giełdowe instrumenty pochodne pozwalają zarabiać (lub tracić) na zmianach wartości określonych akcji, indeksów, walut czy surowców. Co ważne, dają one możliwość zajmowania nie tylko długich, ale również krótkich pozycji rynkowych. Inaczej mówiąc, umożliwiają granie zarówno na wzrosty, jak i spadki cen poszczególnych instrumentów bazowych.

Powyższe właściwości są ważne w kontekście spekulacji, ale także zabezpieczania się przed ryzykiem. Jeśli posiadasz np. sztabki złota i spodziewasz się spadku rynkowych cen kruszcu, to możesz zająć pozycję krótką na instrumencie pochodnym powiązanym ze złotem i zarabiać na jego deprecjacji. Transakcję chętnie zawrze z Tobą inwestor spekulujący na złocie, który w danym momencie będzie oczekiwał wzrostu jego wartości.

Co ważne, w przypadku typowych instrumentów pochodnych, przeznaczonych dla inwestorów indywidualnych, nie handlujesz rzeczywistymi aktywami, lecz jedynie „obstawiasz”, jak zachowa się ich kurs w bliższej lub dalszej przyszłości. Oznacza to, że np. zakup instrumentu pochodnego na akcje nie gwarantuje prawa do dywidendy czy uczestnictwa w WZA, tak jak sprzedaż derywatu powiązanego ze złotem nie wymaga posiadania i sprzedaży fizycznie istniejącego kruszcu.

Derywaty, czyli instrumenty lewarowane

Niezwykle istotnym elementem giełdowych instrumentów pochodnych jest wbudowany w nie mechanizm dźwigni finansowej, zwany również lewarem. To właśnie on sprawia, że z pomocą derywatów możesz zawierać transakcje o wartości znacznie większej od faktycznie inwestowanego kapitału. W takim wypadku nawet niewielka zmiana kursu instrumentu podstawowego przekłada się na dużą zmianę wartości Twojego portfela. Ma to oczywiste plusy, gdy zrealizuje się zakładany przez Ciebie scenariusz rynkowy, ale może przysporzyć dotkliwych strat, jeśli Twoje przewidywania okażą się błędne.

Dzięki lewarowi oraz możliwości gry na spadki instrumenty pochodne znajdują też zastosowanie w tzw. arbitrażu. Tego typu strategie inwestycyjne polegają na zawieraniu dwóch lub większej liczby transakcji na derywatach i instrumentach podstawowych w taki sposób, aby wypracować zysk wolny od ryzyka i bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów.

Rodzaje instrumentów pochodnych

Przedstawiona dotychczas charakterystyka pasuje praktycznie do wszystkich derywatów, a przynajmniej do tych najpopularniejszych, powiązanych z akcjami, obligacjami, indeksami czy walutami. Do instrumentów pochodnych zalicza się jednak wiele produktów o różnych właściwościach i aby wyczerpująco omówić ich działanie, każdemu z nich należałoby poświęcić osobny artykuł. Poniżej ograniczymy się do przedstawienia najważniejszych derywatów i ich klasyfikacji.

Instrumenty pochodne możemy podzielić ze względu na:

  • rodzaj instrumentu bazowego, z którym są powiązane – przykładem są tu derywaty indeksowe, akcyjne czy walutowe; 

  • rozkład ryzyka pomiędzy stronami transakcji – w tym kontekście wyróżnia się instrumenty symetryczne, takie jak kontrakty futures, kontrakty forward i swapy, a także instrumenty niesymetryczne, czyli przede wszystkim opcje,

  • sposób rozliczania – w ramach którego instrumenty pochodne można zaklasyfikować do rzeczywistych (rozliczanych w formie fizycznej) i nierzeczywistych (rozliczanych w formie pieniężnej);

  • stopień zależności – tu z kolei funkcjonują instrumenty pierwszej generacji (tradycyjne instrumenty pochodne, oparte na aktywach bazowych) i instrumenty drugiej generacji (derywaty oparte na innych derywatach).

W co i jak inwestować na rynku instrumentów pochodnych?

Do najpopularniejszych instrumentów pochodnych, z których korzystają inwestorzy indywidualni, zaliczamy kontrakty futures, opcje i kontrakty CFD (na różnice kursowe). Wszystkie mają nierzeczywisty charakter, czyli wiążą się z rozliczeniem pieniężnym, a nie fizyczną dostawą instrumentu bazowego, jednak poszczególne z nich różnią się m.in. sposobem handlu czy rozkładem ryzyka pomiędzy stronami.

Futuresy i opcje są notowane na giełdach papierów wartościowych lub terminowych, a przy tym mają określony termin ważności, po upływie którego ulegają rozliczeniu. Różnią się natomiast tym, że w przypadku futuresów strony ponoszą symetryczne ryzyko i przyjmują zobowiązanie do wykonania transakcji po przyszłej cenie danego instrumentu bazowego. Natomiast opcje wiążą się z ryzykiem niesymetrycznym i dają posiadaczowi prawo do zakupu lub sprzedaży danego aktywa (obowiązek dokonania transakcji spoczywa jedynie na stronie wystawiającej opcję). Niezależnie, o którym produkcie mowa, nie trzeba trzymać go do momentu wygaśnięcia – w dowolnym momencie można go sprzedać na giełdzie innemu inwestorowi.

Kontrakty CFD, tak samo jak futuresy, charakteryzują się symetrycznym rozkładem ryzyka, ale nie są notowane na giełdach – o przyszłą cenę danego instrumentu zakładasz się tutaj z brokerem. Nie mają również określonego terminu ważności, co oznacza, że w ich przypadku nie trzeba ponosić kosztów rolowania pozycji (występuje on w opcjach i futuresach, jeśli inwestor chce przenieść swoją pozycję z wygasających instrumentów pochodnych na kolejne, o dłuższym terminie ważności).

Konto inwestycyjne do handlu derywatami

Niezależnie od tego, w które instrumenty pochodne chciałbyś inwestować, potrzebujesz konta inwestycyjnego gwarantującego do nich dostęp. Oferty takich rachunków różnią się pod względem kosztów transakcyjnych, bogactwa udostępnianych produktów czy funkcjonalności platform inwestycyjnych. Aby wybrać odpowiednie dla siebie konto do handlu derywatami, sprawdź nasze rankingi: kont maklerskich oraz brokerów forex i CFD, w których przedstawiliśmy parametry najlepszych – naszym zdaniem – propozycji.

Gdy zamierzasz obracać futuresami i opcjami na polskie indeksy czy akcje, potrzebujesz zwykłego rachunku maklerskiego jednego z rodzimych domów maklerskich – takie instrumenty pochodne oferuje zdecydowana większość z nich. Natomiast jeśli jesteś zainteresowany szerokim wyborem derywatów na rozmaite aktywa, w tym akcje i indeksy zagraniczne, waluty, surowce czy kryptowaluty, musisz założyć konto u polskiego lub zagranicznego brokera oferującego kontrakty CFD.

Ranking brokerów forex i CFD - Luty 2024

Opłata za konto
0 zł
Oddział w Polsce
TAK
Typ brokera
market maker
Spread na EUR/USD
0,9
Spread na EUR/USD 0,9

spread w czasie trwania sesji europejskiej

Polski broker wysyłający PIT-8C, odsetki od niezainwestowanych środków, popularna aplikacja z oceną 4.4 w Google Play (40k+ ocen) i 4.7 w App Store (6k+ ocen).
  • Szczegóły oferty
  • Recenzja
    4.7
Złóż wniosek

Konto i opłaty z nim związane

  • Opłata za założenie/prowadzenie konta

    0 zł

  • Liczba instrumentów

    > 6100

  • Minimalny depozyt

    brak

  • Waluty rachunku

    USD, EUR, PLN

  • Metody zasilenia konta
    • przelew bankowy,
    • karta płatnicza,
    • BlueCash,
    • Dotpay,
    • PayPal,
    • Blik
  • Wypłata z konta

    od 500 zł darmowa, ale możliwe prowizje pośrednika

  • Standardowa dźwignia finansowa

    1 do 30

  • Ochrona przed ujemnym saldem

    TAK

Charakterystyka brokera

  • Typ brokera

    market maker

  • Rok założenia

    2004

  • Kraj głównej siedziby

    Polska

  • Oddział w Polsce

    TAK

  • PIT-8C

    TAK

  • Obsługa w języku polskim

    TAK

  • Broker regulowany

    TAK

  • Gwarancja w razie bankructwa brokera

    TAK

  • Ostrzeżenie przed ryzykiem

    76% rachunków inwestorów detalicznych odnotowuje straty pieniężne w wyniku handlu kontraktami CFD u niniejszego dostawcy CFD. Zastanów się, czy rozumiesz, jak działają kontrakty CFD i czy możesz pozwolić sobie na wysokie ryzyko utraty pieniędzy.

Rynek forex i indeksy

  • Minimalna jednostka transakcyjna

    0,01

  • Spread na EUR/USD

    0,9

    spread standardowy w czasie trwania sesji europejskiej 

  • Pary walutowe z PLN

    USD, GBP, EUR, CHF

  • Spread na USD/PLN

    18

  • Spread na SP500

    0,6

  • Spread na DAX

    1,5

    spread w godz. 9:00-17:30

Pozostałe instrumenty

  • Kontrakty na złoto i srebro

    TAK

  • Kontrakty na ropę naftową

    TAK

  • Kontrakty na kryptowaluty

    TAK

  • Kontrakty na WIG20

    TAK

  • Kontrakty na akcje

    TAK

  • Akcje

    TAK

Zalety

  • dobre warunki do handlu na wielu instrumentach finansowych
  • bogata oferta instrumentów
  • odsetki od niezainwestowanych środków w PLN, EUR i USD (brak limitów kwotowych i wymogów do spełnienia)
  • duży wybór rzeczywistych akcji z wielu giełd
  • wysoko oceniania autorska platforma transakcyjna xStation i aplikacja mobilna
  • możliwość inwestowania w kryptowaluty poprzez kontrakty CFD
  • brak wymogów co do wielkości depozytu
  • Atrakcyjność opłat
    4/ 5
  • Bogactwo oferty
    5/ 5
  • Funkcjonalność
    5/ 5
  • Bezpieczeństwo
    5/ 5
Przeczytaj recenzję
Marcin Kowalczyk
Złóż wniosek
Opłata za konto
0 zł
Oddział w Polsce
TAK
Typ brokera
market maker
Spread na EUR/USD
0,9
Spread na EUR/USD 0,9

Spread w czasie trwania sesji europejskiej 

Zagraniczny broker niewysyłający PIT-8C (udostępnia pomocny raport podatkowy), odsetki od niezainwestowanych środków (powyżej określonej kwoty na rachunku), aplikacja z oceną 4.3 w Google Play (6k ocen) i 4.6 w App Store (0,3k ocen).
  • Szczegóły oferty
  • Recenzja
    4.5
Złóż wniosek

Konto i opłaty z nim związane

  • Opłata za założenie/prowadzenie konta

    0 zł

  • Liczba instrumentów

    > 70000

  • Minimalny depozyt

    brak

  • Waluty rachunku

    USD, PLN i 16 innych walut

  • Metody zasilenia konta
    • przelew bankowy,
    • karta debetowa,
    • karta kredytowa
  • Wypłata z konta

    darmowa

  • Standardowa dźwignia finansowa

    1 do 30

  • Ochrona przed ujemnym saldem

    TAK

Charakterystyka brokera

  • Typ brokera

    market maker

  • Rok założenia

    1992

  • Kraj głównej siedziby

    Dania

  • Oddział w Polsce

    TAK

  • PIT-8C

    NIE

    Broker udostępnia jednak klientom raport podatkowy, w którym wskazuje wszystkie informacje istotne z punktu widzenia rozliczenia z fiskusem.

  • Obsługa w języku polskim

    TAK

  • Broker regulowany

    TAK

  • Gwarancja w razie bankructwa brokera

    TAK

  • Ostrzeżenie przed ryzykiem

    64% inwestorów detalicznych odnotowuje straty pieniężne podczas handlu z tym dostawcą. Zastanów się, czy możesz sobie pozwolić na wysokie ryzyko utraty pieniędzy.

Rynek forex i indeksy

  • Minimalna jednostka transakcyjna

    0,01

  • Spread na EUR/USD

    0,9

    Spread w czasie trwania sesji europejskiej 

  • Pary walutowe z PLN

    USD, EUR i 12 innych walut

  • Spread na USD/PLN

    20

  • Spread na SP500

    0,7

  • Spread na DAX

    1,5

    W godz. 9:00 - 17:30

Pozostałe instrumenty

  • Kontrakty na złoto i srebro

    TAK

  • Kontrakty na ropę naftową

    TAK

  • Kontrakty na kryptowaluty

    TAK

  • Kontrakty na WIG20

    TAK

  • Kontrakty na akcje

    TAK

  • Akcje

    TAK

Zalety

  • duży wybór instrumentów
  • atrakcyjne warunki do handlu
  • dobrze oceniana platforma i aplikacja handlowa
  • zasilanie rachunku i trzymanie środków na subkontach w blisko 20 walutach
  • odsetki od niezainwestowanych środków (powyżej określonej sumy na rachunku)
  • brak wymogu co do depozytu początkowego
  • Atrakcyjność opłat
    4/ 5
  • Bogactwo oferty
    5/ 5
  • Funkcjonalność
    4.5/ 5
  • Bezpieczeństwo
    5/ 5
Przeczytaj recenzję
Marcin Kowalczyk
Złóż wniosek
Opłata za konto
0 zł
Oddział w Polsce
TAK
Typ brokera
market maker
Spread na EUR/USD
0,8
Spread na EUR/USD 0,8

Spread w czasie trwania sesji europejskiej 

Polski broker wysyłający PIT-8C, aplikacja z oceną 4.3 w Google Play (2k+ ocen) i 4.6 w App Store (0,5k ocen).
  • Szczegóły oferty
  • Recenzja
    4.3
Złóż wniosek

Konto i opłaty z nim związane

  • Opłata za założenie/prowadzenie konta

    0 zł

  • Liczba instrumentów

    > 3000

  • Minimalny depozyt

    brak

  • Waluty rachunku

    USD, EUR, PLN

  • Metody zasilenia konta
    • przelew bankowy,
    • karta płatnicza,
    • BlueCash,
    • Dotpay
  • Wypłata z konta

    bezpłatnie (druga i kolejna wypłata w miesiącu poniżej 200 zł jest płatna)

  • Standardowa dźwignia finansowa

    1 do 30

  • Ochrona przed ujemnym saldem

    TAK

Charakterystyka brokera

  • Typ brokera

    market maker

  • Rok założenia

    1997

  • Kraj głównej siedziby

    Polska

  • Oddział w Polsce

    TAK

  • PIT-8C

    TAK

  • Obsługa w języku polskim

    TAK

  • Broker regulowany

    TAK

  • Gwarancja w razie bankructwa brokera

    TAK

  • Ostrzeżenie przed ryzykiem

    71% inwestorów detalicznych odnotowuje straty pieniężne podczas handlu z tym dostawcą. Zastanów się, czy możesz sobie pozwolić na wysokie ryzyko utraty pieniędzy.

Rynek forex i indeksy

  • Minimalna jednostka transakcyjna

    0,01

  • Spread na EUR/USD

    0,8

    Spread w czasie trwania sesji europejskiej 

  • Pary walutowe z PLN

    USD, GBP, EUR, CHF

  • Spread na USD/PLN

    20

  • Spread na SP500

    0,7

  • Spread na DAX

    0,9

    Spread w godz. 9:00-17:30

Pozostałe instrumenty

  • Kontrakty na złoto i srebro

    TAK

  • Kontrakty na ropę naftową

    TAK

  • Kontrakty na kryptowaluty

    TAK

  • Kontrakty na WIG20

    TAK

  • Kontrakty na akcje

    TAK

  • Akcje

    TAK (polskie i amerykańskie)

Zalety

  • dobre warunki do handlu na wielu instrumentach finansowych
  • możliwość inwestowania w rzeczywiste akcje polskie i amerykańskie
  • dobrze oceniana platforma inwestycyjna i aplikacja mobilna
  • brak ograniczeń co do wielkości depozytu
  • możliwość inwestowania w kryptowaluty poprzez kontrakty CFD
  • dostęp do historycznych spreadów
  • Atrakcyjność opłat
    4/ 5
  • Bogactwo oferty
    4/ 5
  • Funkcjonalność
    5/ 5
  • Bezpieczeństwo
    5/ 5
Przeczytaj recenzję
Marcin Kowalczyk
Złóż wniosek

Co jeszcze warto wiedzieć? Instrumenty pochodne a ryzyko

Instrumenty pochodne są chętnie wykorzystywane w tradingu na rynkach akcji, walut czy kryptowalut. Odpowiada za to głównie wbudowany w nie mechanizm dźwigni finansowej, który pozwala zawierać transakcje o dużej wartości przy stosunkowo niskim zaangażowaniu kapitałowym. Z drugiej strony, cecha ta czyni z derywatów ryzykowne instrumenty finansowe, które u wielu graczy generują szybkie i duże straty (jak pokazują statystyki brokerów, w przypadku kontraktów CFD odsetek tracących rachunków wynosi od ok. 70 do ponad 80%).

Należy jednak podkreślić, że instrumenty pochodne mogą być też wykorzystywane do zabezpieczania pozycji na rynku kasowym czy wdrażania wolnych od ryzyka strategii arbitrażowych. O ile zatem dla traderów, którzy zwykle chcą zarabiać na niewielkich zmianach cen aktywów bazowych, są produktami o wysokim ryzyku, tak pozostali inwestorzy mogą w nich znaleźć sposób na budowanie całkiem bezpiecznych strategii inwestycyjnych.


Powyższy artykuł nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej lub czynności doradztwa inwestycyjnego w rozumieniu (art.42 ust. 1 i art.76) Ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o doradztwie inwestycyjnym (Dz.U. 2005 nr 183 poz. 1538 z późn.zm.). 

Komentarze

(2)
Sortuj od najnowszych
Dodaj swój komentarz...
P
Patrol
Gość

A przez zwykłe konto maklerskie można tradować na derywatach na złoto, srebro, ropę i inne tego typu aktywa?

Odpowiedz

Marcin Kowalczyk
Analityk produktów inwestycyjnych
@Patrol

Tak, jest na rynku kilka kont inwestycyjnych, w tym polskich domów maklerskich, które oferują instrumenty z giełd papierów wartościowych, jak również kontrakty CFD na wspomniane aktywa. Znajdziesz je łatwo z pomocą naszego rankingu rachunków maklerskich - poszczególne oferty mają zakładkę "dostępne kategorie instrumentów".

Odpowiedz