Odrzucenie spadku

Odrzucenie spadku: jak, gdzie i do kiedy?

Nie zawsze spadek oznacza konkretne, materialne korzyści. Bywa, że zaległości finansowe zmarłego znacznie przekraczają wartość jego majątku lub – co gorsza – nie mamy pewności, czy długi istnieją i ile mogą faktycznie wynosić. W takiej sytuacji wielu z nas wolałoby nie przyjąć spadku i całkowicie pozbyć się kłopotu. Takie rozwiązanie wymaga jednak wypełnienia kilku formalności w konkretnym terminie. 

Z tekstu dowiesz się:

  • Jakie rodzaje dziedziczenia są możliwe w Polsce?
  • Co oznacza w praktyce rezygnacja ze spadku? 
  • Jak odrzucić spadek w imieniu własnym i nieletnich dzieci? 
  • Co oznacza dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza? 

Jak dziedziczymy w Polsce? Dziedziczenie ustawowe i testamentowe 

Prawo spadkowe jest częścią Kodeksu cywilnego i dopuszcza dziedziczenie na mocy testamentu lub – gdy go brak – według schematu określonego w prawie spadkowym. Do dziedziczenia ustawowego uprawnieni są: zstępni (dzieci, wnuki), małżonek, rodzice, rodzeństwo, zstępni rodzeństwa, dziadkowie, pasierbowie, a na końcu, gdy brak jakichkolwiek innych spadkobierców, Skarb Państwa (gmina). W pierwszej kolejności zawsze dziedziczą zstępni i małżonek, gdy brak zstępnych – małżonek i rodzice zmarłego, a gdy rodzice już nie żyją – rodzeństwo spadkodawcy itd. 

Z dziedziczeniem ustawowym mamy do czynienia także wtedy, gdy sporządzony przez zmarłego testament uznany został za nieważny lub wymienieni w testamencie spadkobiercy zrzekną się spadku.  

Niezależnie od tego, czy zmarły pozostawił testament, w którym wymienił Cię jako spadkobiercę, czy dziedziczysz na drodze ustawy, masz prawo odrzucić spadek. Pamiętaj, że takie oświadczenie jest nieodwołalne (chyba że zostało złożone pod wpływem groźby lub błędu).  

Z odrzuceniem spadku mamy do czynienia jedynie wtedy, gdy spadkodawca zmarł. Gdy nasz krewny żyje, ale nie chcemy dziedziczyć po nim majątku, zrzekamy się dziedziczenia

Co się dzieje się, gdy zdecydujesz się na odrzucenie spadku? Kolejność dziedziczenia w przypadku dziedziczenia ustawowego 

Kiedy rezygnujesz z należnej Ci spuścizny, w świetle polskiego prawa traktowany jesteś, jakbyś nie dożył otwarcia spadku. Ta wydająca się w pierwszej chwili dość absurdalną formuła ma jednak całkiem praktyczne konsekwencje w rzeczywistości. Sprowadzają się one do tego, że następni w kolejności do dziedziczenia są Twoi zstępni (tak jakbyś nie żył) – czyli Twoje dzieci (ale już nie małżonek).  

Uwaga: liczone są także dzieci, które dopiero mają się narodzić, a które zostały poczęte przed śmiercią spadkodawcy. 

Odrzucenie spadku a terminy 

Ile masz czasu na odrzucenie spadku? Termin nie jest zbyt napięty, ale nie warto zwlekać, gdyż na podjęcie decyzji masz 6 miesięcy od śmierci spadkodawcy lub chwili, w której się o niej dowiedziałeś. Jeżeli w tym okresie zaniechasz jakiegokolwiek działania w tym kierunku, po upływie pół roku uznaje się, że spadek przyjąłeś.  

Jeszcze do niedawna „domyślną” formą dziedziczenia, gdy nie wyraziłeś woli przyjęcia spadku w odpowiednim terminie, było dziedziczenie pełne: całego majątku wraz z długami. Obecnie, po zmianach, dziedziczy się wraz z dobrodziejstwem inwentarza, co oznacza, że wartość odziedziczonych długów nie może być wyższa niż wartość otrzymanego w spadku majątku. 

Odrzucenie spadku a komornik: czy jesteś chroniony przed długami? 

Jeśli zdecydujesz się na rezygnację ze spadku, nie dziedziczysz nic po zmarłym: ani jego majątku, ani jego długów. Nawet bliskie pokrewieństwo nie wywołuje w takim wypadku żadnych skutków prawnych, zatem komornik czy windykator nie mają prawa żądać od Ciebie uregulowania zobowiązań po krewnym (oczywiście pod warunkiem, że nie poręczyłeś jego kredytu lub nie zaciągaliście pożyczki wspólnie). 

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza 

Odrzucenie spadku oznacza, że rezygnujesz zarówno z przysługującej Ci części majątku po zmarłym, jak i ewentualnych długów. Czy zawsze rezygnacja ze spadku jest jedynym wyjściem? Jeśli zależy Ci na rodzinnych pamiątkach (ruchomościach, np. meblach) lub chcesz zachować dom rodzinny, a nie chcesz spłacać zobowiązań znacznie przekraczających wartość dziedziczonego majątku, możesz przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza.  

Ta możliwość, do niedawna dostępna wyłącznie dla osób małoletnich, daje obecnie każdemu spadkobiercy możliwość uchronienia się od długów, o istnieniu których nie wiedział. Spadek z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, że wartość przejętych po zmarłych długów nie może być wyższa niż odziedziczony majątek. Przykładowo, ojciec zostawił synowi dom o wartości 400 tys. zł i dług w wysokości 500 tys. zł; syn, przyjmując spadek z dobrodziejstwem inwentarza, przejmuje zadłużenie do 400 tys. zł.  

Gdy przyjmujemy spadek z dobrodziejstwem inwentarza, wystąpmy w naszym sądzie rejonowym o spis inwentarza – dzięki temu będziemy mieć czarno na białym, co dokładnie i jakiej wartości odziedziczyliśmy, na wypadek gdyby po jakimś czasie okazało się, że istnieją jeszcze kolejne długi po zmarłym, których wysokość przekroczy wartość majątku. Ze spisem ścieżka udowodnienia, że nie musimy płacić więcej, będzie prostsza i znacznie szybsza. 

Jak odrzucić spadek? Niezbędne formalności 

Odrzucić spadek możesz na dwa sposoby: przed sądem lub przed notariuszem, zarówno ustnie, jak i pisemnie. Jeśli zdecydujesz się na ścieżkę sądową, odpowiednie oświadczenie składasz w sądzie rejonowym właściwym dla Twojego – a nie spadkodawcy – miejsca zamieszkania. Opłata sądowa wynosi w tym przypadku 100 zł (jeszcze kilka lat temu było to 50 zł). Ta ścieżka jest dość czasochłonna, należy bowiem czekać na ustanowioną przez sąd datę posiedzenia. 

Jeżeli w sądzie toczy się już postępowanie spadkowe dotyczące majątku po zmarłym, nie musisz występować o osobne postępowanie o odrzucenie spadku; wystarczy, że w trakcie postępowania o nabycie spadku poinformujesz sąd o swojej decyzji.  

Jeżeli rezygnujesz ze spadku u notariusza, to prawdopodobnie uda Ci się załatwić całą sprawę znacznie szybciej, do kilku dni. Koszt usługi wynosi nieco ponad 60 zł, ale trzeba doliczyć jeszcze opłaty za wypisy aktu notarialnego. 

Odrzucić spadek możesz również za pośrednictwem pełnomocnika. Pełnomocnictwo musi zostać udzielone pisemnie, z potwierdzonym urzędowo podpisem. 

Jak napisać oświadczenie o odrzuceniu spadku? Wzór 

Gdy odrzucasz spadek pisemnie, konieczne będzie sporządzenie odpowiedniego oświadczenia. Musi ono zawierać konkretne informacje: 

  • imię i nazwisko spadkodawcy,  
  • informacje dotyczące ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy,  
  • datę i miejsce śmierci,  
  • wymienienie pozostałych spadkobierców wiadomych składającemu oświadczenie, 
  • informacje o istniejących testamentach, ich treści i miejscu ich przechowywania. 

W przypadku oświadczenia ustnego sporządzany jest protokół. 

Do złożenia oświadczenia u notariusza konieczne będą takie dokumenty jak Twój dowód osobisty oraz akt zgonu spadkodawcy (lub prawomocne orzeczenie sądu o uznaniu za zmarłego).  

W Internecie można znaleźć niemało gotowych wzorów pomocnych przy składaniu oświadczenia woli. Radzimy skorzystać z tych, które publikowane są na stronach sądów, np. tutaj i tutaj

Wniosek o odrzucenie spadku w imieniu małoletniego 

Jak już pisaliśmy, gdy odrzucisz spadek, prawo dziedziczenia przechodzi na Twoich spadkobierców, najczęściej na Twoje dzieci. Gdy są one pełnoletnie i również nie chcą przyjąć spadku, to muszą go odrzucić we własnym imieniu (każde osobno). 

Natomiast jeżeli Twoje dzieci są nieletnie, wniosek o odrzucenie spadku składasz sam; rzecz w tym, że najpierw musisz uzyskać zgodę sądu na odrzucenie spadku w imieniu dzieci. Dopiero wtedy, gdy sąd przychyli się do Twojego wniosku, będziesz mógł odrzucić spadek i nie obciążać nim dzieci. 

Wniosek o odrzucenie spadku w imieniu małoletniego składasz w Wydziale Rodzinnym i Nieletnich sądu właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka. We wniosku musisz zawrzeć dane wnioskodawców, czyli Was – rodziców: imiona, nazwiska, nr PESEL, adresy zamieszkania. Do tego wymagane są dokumenty: 

  • akt urodzenia dziecka 
  • potwierdzenie odrzucenia spadku przez rodzica 
  • akt zgonu. 

Po uzyskaniu zgody sądu postępujesz tak samo jakbyś odrzucał spadek we własnym imieniu: składasz odpowiednie oświadczenie w sądzie lub u notariusza. 

Dzieci w Polsce z zasady nie dziedziczą inaczej niż z dobrodziejstwem inwentarza, nie mogą więc odziedziczyć długów przekraczających wartość otrzymanego majątku. 

Jak odrzucić spadek? Podsumowanie 

Gdy obawiasz się, że zmarły krewny pozostawił długi znacznie przekraczające wartość jego majątku, a Tobie przyjdzie je spłacać, często jedynym rozwiązaniem pozostaje rezygnacja ze spuścizny. Po przyjęciu spadku nie będzie już odwrotu, wszelkie zobowiązania zmarłego przejdą na Ciebie i jako spadkobierca będziesz musiał spłacić wszystkie długi. Większość z nas zdecydowanie woli uniknąć takiego scenariusza. 

Odrzucenie spadku nie jest czynnością specjalnie skomplikowaną, choć i też nie darmową. Na szczęście nie musisz jechać do ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, odpowiednie oświadczenie składasz w „swoim” sądzie rejonowym. Złożyć oświadczenie o rezygnacji możesz także u notariusza, co jest rozwiązaniem prostszym i szybszym. 

Co dzieje się, gdy decydujesz się na odrzucenie spadku? Kolejność dziedziczenia wskazuje wprost, że prawo do spadku przechodzi na kolejne osoby; jeśli masz dzieci – na Twoje potomstwo, jeśli nie – na pozostałych spadkobierców (jeśli dziedziczenie odbywa się na mocy testamentu). Gdy nie chcesz, aby nieletnie dzieci dziedziczyły długi po dziadkach, musisz odrzucić spadek także w ich imieniu. Wtedy jednak czeka Cię jeszcze konieczność uzyskania zgody sądu na taki ruch. 

Gdy zmarły pozostawił nieruchomości lub ruchomości, do których masz sentyment i jednak nie chcesz ich stracić, możesz przyjąć też spadek z dobrodziejstwem inwentarza; wtedy musisz spłacić długi zmarłego, ale tylko do wartości równej odziedziczonemu majątkowi. Pamiętaj, że jeśli spóźnisz się z dopełnieniem formalności w sprawie odrzucenia spadku, odziedziczysz spadek właśnie z dobrodziejstwem inwentarza. 

Dodaj komentarz